W piątek 13 listopada 2026 roku część osób z pewnością dwa razy zastanowi się, zanim podejmie ważną decyzję, wyruszy w podróż albo podpisze umowę. Choć większość z nas traktuje przesądy z przymrużeniem oka, niektóre potrafią wywoływać całkiem realny niepokój. Co ciekawe, naukowcy od lat próbują ustalić, czy strach przed piątkiem trzynastego ma jakiekolwiek uzasadnienie.
Naukowcy zbadali piątek trzynastego. Wyniki zaskakują
Jedno z najbardziej znanych badań dotyczących piątku trzynastego opublikowano w 1993 roku na łamach prestiżowego czasopisma medycznego „British Medical Journal”. Brytyjscy badacze postanowili porównać zachowania ludzi oraz liczbę wypadków w piątek 13. i piątek 6. Analizowali między innymi natężenie ruchu na autostradzie M25, liczbę klientów supermarketów oraz przyjęcia do szpitali związane z wypadkami komunikacyjnymi.
Okazało się, że w piątek trzynastego na badanym odcinku autostrady poruszało się mniej samochodów. Mimo to liczba hospitalizacji związanych z wypadkami komunikacyjnymi była wyższa. W analizowanych danych odnotowano 65 takich przyjęć w piątki trzynastego i 45 w porównywanych piątkach szóstego. Autorzy zasugerowali, że ryzyko hospitalizacji w wyniku wypadku komunikacyjnego może być tego dnia większe.
Brzmi niepokojąco? Warto jednak wiedzieć, że badanie miało ograniczony zakres. Dotyczyło konkretnego regionu Wielkiej Brytanii i niewielkiej liczby porównywanych dni. Samo w sobie nie dowodzi, że piątek trzynastego jest bardziej niebezpieczny.
Czy piątek trzynastego naprawdę jest pechowy?
Nie ma przekonujących dowodów naukowych na to, że sama data zwiększa prawdopodobieństwo nieszczęśliwych zdarzeń. Wyniki pojedynczego badania mogą zależeć od wielu czynników, takich jak pogoda, natężenie ruchu, zachowanie kierowców czy zwykła przypadkowość.
Istotne jest również to, że piątek trzynastego może wpływać na zachowanie osób, które wierzą w jego pechowość. Niektórzy rezygnują z podróży, inni stają się bardziej ostrożni, a jeszcze inni odczuwają zwiększony stres. W ten sposób przesąd może oddziaływać na nasze decyzje, nawet jeśli nie istnieje żaden nadprzyrodzony mechanizm odpowiedzialny za pecha.
Dlaczego tak łatwo wierzymy w pechową trzynastkę?
Psychologia zna zjawisko nazywane błędem potwierdzenia. Polega ono na tym, że chętniej zauważamy i zapamiętujemy informacje zgodne z naszymi wcześniejszymi przekonaniami. Jeżeli wierzymy, że piątek trzynastego przynosi pecha, spóźniony autobus, rozlana kawa czy nieprzyjemna rozmowa mogą wydawać nam się dowodem na prawdziwość przesądu. Tymczasem podobne sytuacje zdarzają się każdego dnia. Różnica polega na tym, że w piątek trzynastego zwracamy na nie większą uwagę.
To dlatego jeden nieudany dzień może utwierdzić nas w przekonaniu, że trzynastka naprawdę jest pechowa, nawet jeśli przez pozostałe dni miesiąca przydarzyło nam się znacznie więcej nieprzyjemności.
Strach przed piątkiem trzynastego ma nawet własną nazwę
Lęk przed piątkiem trzynastego bywa nazywany paraskewidekatriafobią. Nazwa jest długa i trudna do wymówienia, ale opisuje zjawisko, które dla niektórych osób może być bardzo uciążliwe. Nie chodzi tu o zwykłą niechęć do pechowej daty. Silny lęk może prowadzić do unikania podróży, spotkań czy innych codziennych aktywności.
Warto jednak podkreślić, że paraskewidekatriafobia nie jest odrębnym rozpoznaniem w standardowych klasyfikacjach psychiatrycznych. Jeśli lęk jest nasilony i utrudnia codzienne funkcjonowanie, może być rozpatrywany w kontekście fobii specyficznej.
Skąd właściwie wziął się przesąd o piątku trzynastego?
Nie ma jednej, bezspornie ustalonej historii powstania tego przesądu. W kulturze europejskiej liczba trzynaście od dawna miała niekorzystne skojarzenia. W tradycji chrześcijańskiej często przywołuje się trzynastu uczestników Ostatniej Wieczerzy, a piątek łączy się z dniem ukrzyżowania Jezusa.
Jednak przekonanie, że połączenie piątku i trzynastki tworzy szczególnie pechową datę, upowszechniało się znacznie później. Co ciekawe, nie wszędzie pechowym dniem jest piątek trzynastego. W Hiszpanii i Grecji podobne obawy bywają związane z wtorkiem trzynastego, a we Włoszech za pechową uchodzi tradycyjnie liczba siedemnaście. To pokazuje, jak mocno nasze przekonania dotyczące szczęścia i pecha zależą od kultury, w której dorastamy.
A może piątek trzynastego będzie po prostu dobrym dniem?
Z psychologicznego punktu widzenia nie ma powodu, by traktować piątek trzynastego jako dzień skazany na niepowodzenie. Znacznie większe znaczenie dla naszego bezpieczeństwa i samopoczucia mają codzienne zachowania, podejmowane decyzje oraz rzeczywiste okoliczności.
Jeśli jednak piątek trzynastego budzi w nas niepokój, warto zastanowić się, skąd bierze się to przekonanie. Czy naprawdę mieliśmy tego dnia więcej pecha, czy po prostu łatwiej zapamiętujemy wszystkie nieprzyjemne sytuacje?